CAD

Česká aliance pro
dialýzu

Rehabilitacja dializowanych pacjentów

Pozytywne efekty kontrolowanej opieki rehabilitacyjnej pacjentów dializowanych, nowe trendy w terapii nerkozastępczeju (RRT).

W odniesieniu do rozwoju demograficznego społeczeństwa i wzrostu czynników ryzyka niewydolności nerek w wyniku konsumpcyjnego stylu życia należy spodziewać się znaczącego wzrostu pacjentów, którzy wymagać będą terapii jedną z metod RRT w następujących 50 latach. Do chorób o podwyższonym stopniu ryzyka wystąpienia zalicza się zwłaszcza cukrzycę, nadciśnienie, otyłość, choroby układu sercowo-naczyniowego w ramach postępującej miażdżycy tętnic.

Populacja starzeje się. Około 70% pacjentów w ramach programu dializ ma ponad 60 lat. Grupa wiekowa powyżej 60 lat obejmuje 50% pacjentów z cukrzycą! W populacji chorych na cukrzycę, którzy poddawani są dializie (klasycznej jak i otrzewnowej) współczynnik śmiertelności jest podwyższony o około 2-4x w porównaniu do osób dializowanych bez cukrzycy. Połowa dializowanych pacjentów umiera z powodu powikłań sercowo-naczyniowych.

Częstotliwość występowania cukrzycy w populacji gwałtownie wzrasta, a z uwagi na znacznie wyższy poziom opieki nad tymi pacjentami (bardziej skuteczne leki, insulinoterapia, wczesna rewaskularyzacja powikłań miażdżycowych, itd.) znaczna cześć tych pacjentów doczekuje się powikłań nerkowych, które zazwyczaj w późniejszym stadium wymagają leczenia nerkozastępczego.

Obecnie złotym standardem jest hemodializa,czyli zastępcza terapia nerkowa - 3x w tygodniu, 4-5 godzin w zależności od stanu i potrzeb danego pacjenta. Terapia ta nie jest fizjologiczna, ponieważ funkcja oczyszczająca nerek przebiega zwykle w sposób ciągły, a więc i terapia zastępcza powinna być ciągła. Najbliżej wspomnianego modelu wydaje się być dializa otrzewnowa, która obecnie w Republice Czeskiej jest metodą rzadziej stosowaną.

Innym sposobem, jak lepiej stabilizować środowisko wewnętrzne pacjenta z niewydolnością nerek jest codzienna dializa. Metoda ta jednak spotyka się jednak z przyzwyczajeniem do innych metod (pacjenci starają się skracać i redukować liczbę zabiegów, przyczynia się do tego również niski poziom przeszkolenia pacjentów), ponadto pojawiają się problemy z liczbą personelu oraz refundacją kasy chorych. Właściwie wszystkie powody mają podtekst ekonomiczny.

Źródła zagraniczne potwierdzają bardzo dobre doświadczenia z zakresu długofalowej i łagodnej codziennej nocnej dializy, która trwa średnio około 6-8 godzin w zależności od stanu pacjenta. Z licznych badań wynika, że codzienna hemodializa ma pozytywny wpływ na kontrolę ciśnienia tętniczego, powoduje bardziej delikatne zmiany w środowisku wewnętrznym i przede wszystkim poprawia kontrolę hiperfosfatemii, która pod względem umieralności jest jednym z najczęstszych czynników ryzyka. Lepsza kontrola stężenia fosforanów pozwoliłaby na mniejsze zużycie drogich wiązań fosforanowych i wprowadzenie mniej restrykcyjnej diety (Daugirdas et al, 2012).

W krajach, w których popularna jest codzienna, krótka dializa domowa wykazano pozytywny wpływ na poprawę jakości życia pacjentów dializowanych, skrócenie czasu na regenerację po terapii, poprawę kondycji fizycznej i samowystarczalności, mniejszą liczbę zaburzeń depresyjnych, niższą liczbę hospitalizacji i obniżenie śmiertelności (The Freedom Study, 2008).

Bardzo istotnym, jednak często niedocenianym aspektem problematyki pacjenta dializowanego jest poprawa jego ogólnego stanu poprzez systematyczną rehabilitację. Opieka rehabilitacyjna jest niezbędna nie tylko w przypadku pacjentów po amputacji kończyn (problematyka cukrzycy i choroby tętnic obwodowych w kończynach dolnych w przypadku pacjentów RRT), ale również dla pacjentów dializowanych. Powodów, dla których powinni zostać poddani rehabilitacji jest wiele. Kondycja fizyczna w przypadku pacjentów dializowanych pogarsza się średnio na połowę pod wpływem samej choroby i RRT, jak również pod wpływem innych chorób towarzyszących (nadciśnienie, otyłość, cukrzyca i związana z nią neuropatia kończyn dolnych, choroba układu sercowo-naczyniowego i wiele innych). Możliwość zapewnienia rehabilitacji zdrowotnej na potrzebnym wysokim poziomie wraz z wykonywaniem koniecznych dializ stanowi bardzo istotną wartość dodaną projektu.

Poprawa kondycji i sprawności fizycznej wykazały znaczny wpływ na poprawę jakości życia i zapobieganie powikłaniom. Poza kondycją dochodzi do poprawy samopoczucia psychicznego, sprawności umysłowej i odporności. Poprawia stan ponownego włączenia się do wielu standardowych, codziennych sytuacji i czynności.

Znacznie poprawia się samodzielność, pacjent nie jest uzależniony od pomocy innych.

Ćwiczenia kondycyjne i rehabilitacja u pacjentów dializowanych:

  • zmniejszają ryzyka przedwczesnej miażdżycy
  • poprawiają funkcjonowanie układu krążenia
  • poprawiają metabolizm cukrów i tłuszczów, w szczególności u chorych na cukrzycę, co może mieć wpływ na obniżenie dawki leków
  • częściowo regulują ciśnienie tętnicze
  • mogą przyczynić się do poprawy niedokrwistości, a tym samym obniżyć podawaną dawkę erytropoetyny
  • poprawiają wytrzymałość szkieletu, zapobiegają rozwojowi odwapnienia kości, poprawiają mobilność stawów i giętkość kręgosłupa
  • wyraźnie poprawiają wytrzymałość i siłę mięśni, poprawiając samowystarczalność, poprzez poprawę koordynacji nerwowo-mięśniowej obniżają ryzyko upadku i złamań
  • poprawiają stan odżywiania podczas redukowania nadmiernych złogów tłuszczu
  • poprawiają odporność organizmu
  • poprawiają funkcje seksualne
  • poprawiają sprawność umysłową i odporność
  • poprawiają samoocenę

Ćwiczenia muszą jednak przebiegać pod nadzorem doświadczonego fizjoterapeuty, by nie doszło do kontuzji w wyniku niewłaściwej oceny własnych sił. Niestety wiele ośrodków dializ nie ma możliwości zaoferowania swoim pacjentom wysokiej jakości opieki rehabilitacyjnej ze względu na brak takiej placówki rehabilitacyjnej.

Urządzenie do ćwiczenia kończyn górnych
Hydrogalwaniczna kąpiel kończyn
Urządzenie fototerapeutyczne do terapii powierzchniowej
powrót w górę